Haft Hesar Journal of Environmental Studies

fa بررسی تأثیر تقارن، مرکزیت و اقلیم بر سازمان فضایی و تجربه کاربران در باغ ایرانی(شازده ماهان کرمان، ارم شیراز، فین کاشان) The Impact of Symmetry، Centrality، and Climate on Spatial Organization and User Experience in Persian Gardens (Case Studies: Shazdeh Mahan in Kerman، Eram in Shiraz، and Fin in Kashan) معماری پژوهشي-مورد پژوهی Research باغ‌های ایرانی، به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین نمودهای طراحی منظر سنتی، در طول تاریخ، با حفظ اصول تقارن1، مرکزیت2، و سازگاری اقلیمی3 شکل گرفته‌اند. این باغ‌ها علاوه بر بازتاب جهان‌بینی فرهنگی و مذهبی ایرانیان، متناسب با شرایط اقلیمی ایران، از اقلیم گرم و خشک فلات مرکزی تا نواحی معتدل و مرطوب شمالی، تطبیق یافته‌اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر تقارن، مرکزیت و  اقلیم بر سازمان فضایی باغ‌های ایرانی و تأثیر آن بر تجربه فضایی و روان‌شناختی کاربران انجام شده است. همچنین، تداوم این اصول در طراحی معاصر و امکان بهره‌گیری از آن‌ها در فضاهای عمومی و خصوصی بررسی شده است. این پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی و ترکیبی (کمی و کیفی) بهره برده است. در بخش کیفی، مطالعات تاریخی، بررسی متون تخصصی، و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۰ متخصص معماری منظر و اقلیم‌شناسی انجام شد. در بخش کمی، داده‌های حاصل از پرسشنامه استاندارد میان ۴۰۰ بازدیدکننده از باغ‌های ایرانی (باغ شازده ماهان کرمان، باغ ارم شیراز، و باغ فین کاشان) با استفاده از روش‌های تحلیل واریانس (ANOVA)، آزمون t مستقل، و ضریب همبستگی پیرسون تحلیل شد. تحلیل داده‌های کیفی با روش تحلیل مضمون انجام گرفت که میزان توافق میان ارزیابان ۸۷٪ بود، تأییدکننده اعتبار نتایج است. نتایج پژوهش نشان داد که ادراک فضایی و میزان رضایت کاربران از محیط، به‌طور معناداری با عناصر اقلیمی، تقارن، و مرکزیت در باغ‌های ایرانی مرتبط است (r = 0.73، p < 0.001). همچنین، یافته‌ها نشان داد که عناصر طراحی باغها در اقلیم‌های مختلف ایران تغییر یافته‌اند اما همچنان تابع اصول ثابت هندسی و فرهنگی هستند. بررسی تاریخی نیز نشان داد که باغ‌های ایرانی در دوران صفوی و قاجار، بیشترین هماهنگی را میان طراحی فضایی و شرایط اقلیمی داشته‌اند. در تحلیل کیفی مصاحبه‌ها، ۸۰٪ از متخصصان تأکید داشتند که اصول باغ ایرانی می‌توانند در طراحی معاصر مورد استفاده قرار گیرند. یافته‌های پژوهش نشان داد که تلفیق اصول سنتی باغ ایرانی با ملاحظات اقلیمی می‌تواند نقش کلیدی در بهبود کیفیت فضاهای سبز و افزایش تعامل انسان با محیط داشته باشد. ازاین‌رو، پیشنهاد می‌شود که در طراحی این فضاها از روش‌های مدیریت منابع آبی4، انتخاب پوشش گیاهی متناسب با اقلیم، و طراحی مسیرهای حرکتی سازگار با الگوهای باد و تابش خورشید استفاده شود. این پژوهش نشان داد که اصول مرکزیت و تقارن در باغ‌های ایرانی، فراتر از یک عنصر زیبایی‌شناختی، ابزاری کارآمد برای بهبود تجربه روان‌شناختی کاربران و انسجام فضایی است. در نهایت، پیشنهاد می‌شود که مطالعات آتی به بررسی دقیق‌تر تأثیر اقلیم بر طراحی باغ‌های ایرانی در دوره‌های مختلف تاریخی و شناسایی راهکارهای نوین برای ادغام این اصول در معماری معاصر بپردازند.   Persian gardens، as one of the most prominent manifestations of traditional landscape design، have historically evolved by adhering to principles of symmetry، centrality، and climatic adaptability. These gardens not only reflect the cultural and religious worldview of Iranians but have also been adapted to Iran's diverse climatic conditions، ranging from the hot and arid climate of the central plateau to the temperate and humid regions of the north. The present study aims to investigate the influence of symmetry، centrality، and climate on the spatial organization of Persian gardens and their impact on users' spatial and psychological experiences. Additionally، the continuity of these principles in contemporary design and their potential application in public and private spaces have been explored. This research employs a descriptive-analytical and mixed-methods (quantitative and qualitative) approach. In the qualitative phase، historical studies، specialized literature reviews، and semi-structured interviews with 10 experts in landscape architecture and climatology were conducted. In the quantitative phase، data collected from a standardized questionnaire administered to 400 visitors of Persian gardens (Shazdeh Mahan Garden in Kerman، Eram Garden in Shiraz، and Fin Garden in Kashan) were analyzed using ANOVA، independent t-tests، and Pearson correlation coefficient. Qualitative data were analyzed through thematic analysis، with an inter-rater agreement of 87%، confirming the validity of the results. The findings revealed that users' spatial perception and satisfaction levels are significantly correlated with climatic elements، symmetry، and centrality in Persian gardens (r = 0.73، p < 0.001). Furthermore، the results indicated that while the design elements of the gardens have varied across different climates in Iran، they remain governed by consistent geometric and cultural principles. Historical analysis also demonstrated that Persian gardens during the Safavid and Qajar periods exhibited the highest harmony between spatial design and climatic conditions. In the qualitative analysis of interviews، 80% of the experts emphasized that the principles of Persian gardens can be applied in contemporary design. The study's findings suggest that integrating traditional Persian garden principles with climatic considerations can play a pivotal role in enhancing the quality of green spaces and fostering human-environment interaction. Therefore، it is recommended that the design of such spaces incorporate water resource management strategies، climate-appropriate vegetation selection، and the creation of movement paths aligned with wind patterns and solar radiation. This research highlights that the principles of centrality and symmetry in Persian gardens transcend mere aesthetic elements، serving as effective tools for improving users' psychological experiences and spatial coherence. Finally، it is suggested that future studies focus on a more detailed examination of the influence of climate on Persian garden design across different historical periods and explore innovative strategies for integrating these principles into contemporary architecture.   باغ ایرانی, تقارن, مرکزیت, اقلیم, تجربه فضایی, آرامش, رضایت Persian Garden, Symmetry, Centrality, Climate, Spatial Experience, Tranquility, Satisfaction. 93 106 http://hafthesar.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-931-174&slc_lang=fa&sid=1 Forough Karbol فروغ کربول 10031947532846009413 10031947532846009413 No گروه معماری،دانشگاه آزاد اسلامی واحد پروفسور حسابی، تفرش Mohammad Behzadpour محمد بهزادپور 10031947532846009414 10031947532846009414 Yes گروه معماری،دانشگاه آزاد اسلامی واحد هشتگرد Mitra Kalantari میترا کلانتری 10031947532846009415 10031947532846009415 No گروه معماری،دانشگاه آزاد اسلامی واحد پروفسور حسابی، تفرشگروه معماری،دانشگاه آزاد اسلامی واحد پروفسور حسابی، تفرش Siamak Panahi سیامک پناهی 10031947532846009416 10031947532846009416 No گروه معماری،دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج