Haft Hesar Journal of Environmental Studies

fa بازخوانی مفهوم خیابان در شهرهای معاصر ایران (مطالعۀ موردی: بلوار حمزه شهر کرمان) Reinterpreting the Concept of the Street in Contemporary Iranian Cities (Case Study: Hamzeh Boulevard, Kerman) معماری پژوهشي-مورد پژوهی Research «خیابان‌ها» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر شهری، زیرساخت اصلی برای جابجایی و دسترسی، اتصال و ارائه خدمات بوده که در قالب فراگیرترین فضای عمومی، بی شمار فعالیت اقتصادی و سیاسی، اجتماعی و فرهنگی را پشتیبانی می‌کنند. اما، از اواسط قرن بیستم به بعد استفاده بدون محدودیت از خودرو زیان‌های غیرقابل ‌انکاری را برای شهر و ساکنین آن به همراه داشته و این بحران در اکثر نقاط جهان رو به گسترش است. امروزه در شهرهای ایران، چنین وضعیتی نیز به‌خوبی محسوس بوده، به‌طوری‌که «خیابان» با مفهوم کنونی نسبتاً نوظهور است که علی‌رغم سابقه باستانی واژه مذکور، کاربر نوین آن به دوره معاصر بازمی‌گردد. به دیگر بیان، در چند دهه اخیر «خیابان» از مفهوم بنیادی خود خارج و معانی غیرازآن را نمایندگی می‌کند به‌نحوی که دیگر صاحبان اصلی این فضاها «انسان» نبوده و عملاً شهروند پیاده، کم‌ارزش‌ترین عنصر ممکن در «خیابان» به شمار می‌رود. ازاین‌رو، برگشت دوباره انسان و مفهوم «انسان‌مداری» به خیابان‌ها امری ضروری تلقی شده و در این راستا بازخوانی مفهوم این فضاهای غنی شهری، اجتناب‌ناپذیر است. بدین منظور پژوهش حاضر به دنبال بازخوانشی مفهومی از «خیابان» در شهرهای معاصر ایران می‌باشد. این پژوهش به لحاظ هدف، کارکردی، و راهبرد تحقیق از نوع آمیخته است. همچنین به لحاظ ماهیت و روش، ترکیبی بوده و گردآوری اطلاعات نیز به‌صورت کتابخانه‌ای و میدانی انجام پذیرفته است. به‌طور کل، در پژوهش حاضر پس از واکاوی پیشینه نظری، 44 شاخص تأثیرگذار بر «مفهوم خیابان» حاصل گردید. در راستای رتبه‌بندی ابتدایی شاخص‌ها، از روش TOPSIS و بر مبنای نظر خبرگان بهره‌گرفته شد. سپس، به جهت حصول شاخص‌های نهایی، از روش VIKOR استفاده و این روش نیز 9 شاخص نهایی در راستای بازخوانی مورد هدف را ممکن ساخت. به‌طور کل آنچه مسلم است، تعمیم واژه «خیابان» به هر معبر و یا گذر درون‌شهری، نادرست تلقی شده و آنچه پژوهش حاضر مدعی است؛ فضا و معابری را می‌توان «خیابان» نامید که شامل ویژگی‌های بنیادین بدین شرح باشد: استفاده مکرر و پیوسته از پیاده‌روها، ایمنی و امنیت، عملکردهای متنوع و خرد مقیاس، منعطف و پایدار، سیستم حمل‌ونقل عمومی کارا، طراحی همه‌شمول و سهولت استفاده گروه‌های اجتماعی ویژه، مدیریت و آرام‌سازی ترافیک سواره، تجهیز مکان به محل‌هایی برای ایستادن، راه رفتن و بازی، زمینه‌ای برای رویارویی اجتماعی و آسایش محیطی. همچنین پس از حصول 9 شاخص بدست آمده، عوامل مذکور بر روی یک بستر حقیقی در قالب نمونه مطالعاتی پژوهش بررسی شده و آنچه مشخص گردید، نزدیکی بسیار فراوان معبر حمزه به مفهوم «خیابان» است.   Streets as the primary infrastructure for mobility, access, connectivity, and service provision, are regarded as one of the most critical urban elements and can be considered the most pervasive public urban spaces, supporting countless economic, political, social, and cultural activities. However, since the mid-20th century, the unrestricted use of automobiles has brought undeniable harm to cities and their inhabitants, a crisis that continues to expand across most of the world. Today, this situation is palpably evident in Iranian cities, where the contemporary concept of the "street" is relatively nascent. Despite the ancient origins of the term, its modern usage dates back to the contemporary era. In other words, over recent decades, the "street" has deviated from its fundamental concept and now represents meanings far removed from its original essence—so much so that the primary users of these spaces are no longer "humans," and pedestrians have effectively become the least valued element in the "street." Thus, the reintegration of humans and the concept of "human-centeredness" into streets is imperative, necessitating a critical re-examination of these rich urban spaces. Accordingly, this study seeks to conceptually reinterpret the "street" in contemporary Iranian cities. Functionally, this research adopts a mixed-methods approach in terms of objectives and research strategy. In terms of nature and methodology, it combines library and field-based data collection. After analyzing the theoretical background, 44 influential indicators on the "concept of the street" were identified, and the TOPSIS method—based on expert opinions—was used for preliminary ranking. Subsequently, the VIKOR method was applied to derive the final indicators, yielding nine key factors for conceptual reinterpretation. Crucially, generalizing the term "street" to any urban passage or corridor is misleading. Instead, this study argues that only spaces and pathways embodying the following fundamental characteristics should be deemed a "street": Frequent and continuous pedestrian use, Safety and security, Diverse and small-scale functions and Flexibility and sustainability, Efficient public transportation systems, Inclusive design and accessibility for vulnerable social groups, Traffic management and vehicular calming, Provision of spaces for stopping, walking, and play, A setting for social interaction and environmental comfort. Finally, the nine derived indicators were applied to a real-world case study (Hamzeh Boulevard in Kerman), revealing its strong alignment with the idealized "street" concept.    خیابان, مفهوم خیابان, شهر کرمان, TOPSIS, VIKOR Street, Concept of Street, Kerman City, TOPSIS, VIKOR 0 0 http://hafthesar.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-931-178&slc_lang=fa&sid=1 Ali AnjomanShoja علی انجمن شعاع 10031947532846009642 10031947532846009642 No گروه شهرسازی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران Koroush Afzali کوروش افضلی 10031947532846009643 10031947532846009643 Yes گروه شهرسازی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران Afsoon Mahdavi افسون مهدوی 10031947532846009644 10031947532846009644 No گروه شهرسازی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران