Haft Hesar Journal of Environmental Studies

fa تأثیر کیفیت کالبدی و ذهنی محیط مدارس و زمینه‌های رفتاری بر خودپنداره تحصیلی دانش‌آموزان (نمونه موردی:مدارس دوره متوسطه شهر اصفهان) The Impact of Physical and Psychological Quality of School Environments and Behavioral Contexts on Students' Academic Self-Concept (Case Study: Secondary Schools in the City of Isfahan) معماری پژوهشي-مورد پژوهی Research مدارس به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای اجتماعی، علاوه بر نقش آموزشی، تأثیرات گسترده‌ای بر رشد روانی، اجتماعی و تحصیلی دانش‌آموزان دارند. کیفیت محیط مدرسه، به‌ویژه ابعاد کالبدی و ذهنی آن، می‌تواند در شکل‌گیری خودپنداره تحصیلی، افزایش اعتماد به‌نفس و بهبود نگرش فردی دانش‌آموزان نسبت به توانایی‌های خود نقش اساسی ایفا کند. با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر کیفیت کالبدی و ذهنی محیط مدارس و زمینه‌های رفتاری حاصل از ادراک این کیفیت، بر خودپنداره تحصیلی دانش‌آموزان دختر انجام شده است. این مطالعه به روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی صورت گرفت. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر پایه دوم متوسطه شهر اصفهان بود. نمونه‌گیری به ‌صورت هدفمند انجام شد و ۱۵ نفر از دانش‌آموزانی که حداقل یک سال سابقه تحصیل در مدرسه فرزانگان ۱ اصفهان را داشتند و تمایل به مشارکت در مصاحبه‌های کیفی نشان دادند، انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق بود که با محوریت کیفیت محیط مدرسه، ادراک فضا، زمینه‌های رفتاری و تجربه‌های مرتبط با خودپنداره تحصیلی انجام شد. داده‌ها با استفاده از روش کلایزی و نرم‌افزار ATLAS.ti تحلیل گردید. یافته‌ها نشان داد که مؤلفه‌های کالبدی نظیر نور طبیعی، فضای سبز، چیدمان انعطاف‌پذیر، زیبایی بصری و عناصر طبیعی موجود در محیط مدرسه، به‌طور مستقیم در کاهش استرس، افزایش حس آرامش و انگیزش یادگیری دانش‌آموزان تأثیرگذار است. همچنین، کیفیت ذهنی فضا، شامل حس تعلق، خاطره‌آفرینی، زیبایی محیط و خوانایی فضا، در افزایش اعتمادبه‌نفس، خودکارآمدی و نگرش مثبت نسبت به توانایی‌های تحصیلی نقش دارد. نتایج همچنین نشان داد که زمینه‌های رفتاری مانند فضاهای مشارکتی، امکان تعامل گروهی و حمایت‌های روانی، موجب ارتقای خودپنداره تحصیلی و افزایش مشارکت فعال در فرآیند یادگیری می‌شود. بر اساس این یافته‌ها، می‌توان نتیجه گرفت که طراحی هوشمندانه و متناسب با نیازهای روان‌شناختی و اجتماعی دانش‌آموزان، تأثیر چشمگیری بر بهبود کیفیت آموزشی، تقویت خودپنداره تحصیلی و رشد همه‌جانبه دانش‌آموزان دارد.   Schools, as one of the most important social institutions, play a crucial role beyond education by significantly influencing students' psychological, social, and academic development. The quality of the school environment, especially its physical and psychological aspects, fundamentally affects the formation of students' academic self-concept, boosts their self-confidence, and improves their attitudes toward their own abilities. This study aims to investigate the impact of the physical and psychological quality of school environments, along with the behavioral contexts arising from students’ perception of this quality, on the academic self-concept of female secondary school students in Isfahan. Employing a qualitative descriptive phenomenological approach, the research sampled 15 second-grade female students from Farzanegan 1 School who had at least one year of study experience and agreed to participate in in-depth semi-structured interviews. Data were analyzed using Colaizzi’s method via ATLAS.ti software. Results revealed that physical factors such as natural lighting, green spaces, flexible spatial arrangements, visual aesthetics, and natural elements within the school environment directly reduce stress, increase calmness, and enhance learning motivation. Additionally, psychological qualities including a sense of belonging, memory evocation, environmental beauty, and spatial legibility were found to promote self-confidence, self-efficacy, and positive academic attitudes. Furthermore, behavioral contexts like collaborative spaces, opportunities for group interaction, and psychological support significantly contributed to strengthening academic self-concept and active engagement in the learning process. These findings suggest that intelligently designed school environments, aligned with students’ psychological and social needs, substantially improve educational quality, reinforce academic self-concept, and foster holistic development.   کیفیت محیط مدرسه, خودپنداره تحصیلی, طراحی کالبدی, زمینه‌های رفتاری, ادراک محیطی, معماری آموزشی. School environment quality, Academic self-concept, Spatial design, Behavioral context, Environmental perception, Educational architecture. 0 0 http://hafthesar.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-931-181&slc_lang=fa&sid=1 Parisa Khayam Nekooei پریسا خیام نکویی 10031947532846009650 10031947532846009650 No گروه معماری، دانشکده معماری وشهرسازی ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران. Seyedeh Marzieh Nekoeian سیده مرضیه نکوئیان 10031947532846009651 10031947532846009651 No گروه معماری، دانشکده معماری وشهرسازی ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران. Sadegh Jahanbakhsh صادق جهانبخش 10031947532846009652 10031947532846009652 Yes گروه معماری، دانشکده معماری وشهرسازی ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران.