Haft Hesar Journal of Environmental Studies

fa ارزیابی آسایش حرارتی فضای باز مساجد سنتی خراسان بزرگ بر مبنای شاخص PMV (مطالعه موردی: شهرهای قوچان، مشهد، سبزوار و طبس) Evaluation of the outdoor space thermal comfort in traditional mosques of Khorasan province based on the PMV index (Case study: the Cities of Qouchan, Mashhad, Sabzevar and Tabas) روان شناسی محیط پژوهشي-مورد پژوهی Research آسایش حرارتی یکی از دغدغه‌های اصلی معماران به دلیل تاثیرگذاری بر سلامت انسان در قرن اخیر بوده است. مطالعات زیادی در رابطه با آسایش حرارتی در فضای داخل صورت گرفته است، اما آسایش حرارتی در فضای باز با وجود اهمیت فراوان، تا کنون کمتر مورد مطالعه قرار گرفته است. معماری گذشته ایران، بیانگر انطباق بناهای معماری با ویژگی‌های اقلیمی و زیست محیطی می‌باشد. وجود تفاوت‌ها در معماری هر منطقه، بیانگر وجود تمهیدات مختلف طراحی منطبق با اقلیم می‌باشد، که باعث ارتقاء کیفیت محیطی از لحاظ آسایش حرارتی گشته است. یکی از این مولفه‌ها که در گونه‌های معماری مناطق گرم و خشک بارز است، فضای باز می‌باشد. با این باورکه مساجد سنتی ایران به دلیل ایمان وکارایی معماران، در تمامی زمینه‌های معماری به خصوص تطبیق با اقلیم از تکامل برخوردار بوده است، پژوهش حاضر با رویکرد آسایش حرارتی که از یک سو به اقلیم به عنوان پدیده ناپایدار و از سوی دیگر با انسان مرتبط است، صحن مساجد سنتی خراسان را مورد ارزیابی قرار داد. هدف پژوهش تعیین فرم بهینه و مناسب برای صحن مساجد معاصر از بین فرم‌های موجود در مساجد سنتی خراسان بود. محدوده پژوهش خراسان بزرگ (فارغ از مرز بندی‌های خراسان شمالی، خراسان رضوی و خراسان جنوبی) است، که چهار شهر قوچان، مشهد، سبزوار و طبس به عنوان نمونه موردی، تحلیل گشت. صحن این مساجد بر اساس تناسبات طول و عرض به سه الگو مستطیل شکل با کشیدگی در راستای قبله، مستطیل شکل عمود بر راستای قبله و مربع شکل تقسیم شد. به این ترتیب اثر هندسه صحن از حیث آسایش حرارتی  به وقت نماز ظهر در فصل تابستان در چهار پهنه اقلیمی حاکم بررسی شد. آسایش حرارتی در فضای باز در منطقه محصور شده به صورت عددی با نرم افزار ENVI‐MET4 و بر مبنای شاخص PMV مورد تحلیل واقع گشت. نتایج پژوهش حاصل از آنالیزهای آسایش حرارتی تناسبات و فرم حیاط را در اقلیم کوهپایه‌های مرتفع مربع شکل، در اقلیم کوهپایه‌های کم ارتفاع مستطیل شکل هم راستا با قبله، در اقلیم دشتی، مستطیل شکل عمود بر راستای قبله و در اقلیم کویری مستطیل شکل هم راستا با قبله نشان داد.   Introduction: Thermal comfort has always been one of the primary goals of architectural design. Many studies have addressed indoor thermal comfort. However, less attention has been paid to outdoor thermal comfort. Outdoor spaces need to be equally emphasized because of the occurrence of daily activities in them. Open spaces play a unique role in the spatial structure of traditional Iranian architecture. Mosques are among the most important buildings in the history of Iranian architecture. With the spread of Islam in the early centuries of Hijri, many mosques were constructed in the great province of Khorasan, some of which are still standing. Most of these mosques have open spaces that are built based on the climate; therefore, they are among the best sources of modeling for contemporary architecture to achieve thermal comfort. Thus, the research questions of the present study can be expressed as follows: What is the range of thermal comfort in the open spaces of Khorasan mosques based on the PMV index? What are the optimal geometry patterns of mosque courtyards in the Khorasan region to achieve thermal comfort? In order to answer the questions, ENVI-MET4 simulation software was used.  Methodology: The approach of the current study in terms of its purposes and methodology is applied research and quantitative respectively. In the first stage of the study, the form, dimensions, and proportions of the yard and the percentage of open to closed spaces of the traditional mosques of Khorasan province were analyzed through an analytical method, based on library studies. The courtyards of the traditional mosques were categorized, the patterns governing them were extracted, and thermal comfort was evaluated. Four sample cities were selected based on four different climatic zones. In the second stage, using the simulation method, the models were made on July 23rd during the summer solstice for the four cities in the ENVI-MENT 4 software. The simulation results were illustrated and analyzed in the Leonardo software, and the PMV thermal comfort index was used. Results: Three types of mosque courtyards in the mentioned cities were analyzed. Based on the PMV index and the comparison of plan structures, the results revealed that in Qochan City, the plan with a square geometry is close to the thermal comfort range. In Mashhad, a rectangular courtyard with an extension in the direction of the Qibla is the best option to achieve thermal comfort in open spaces. Moreover, in the city of Sabzevar, the rectangular plan perpendicular to the Qibla direction, and in the city of Tabas, the rectangular plan parallel to the Qibla direction were identified as the best models of thermal comfort. Conclusion: The proportions and forms of the courtyards are square in the high foothills; rectangular in line with the Qibla in the low foothills; rectangular in the direction of the Qibla in the plains, and rectangular in the direction of the Qibla in the desert climate. Considering the joy of outdoor worship, it is necessary to design the courtyard in such a way that it can provide comfortable conditions as a sub-climate, particularly during hot summer days. ",آسایش حرارتی",, ", فضای باز",, ", مساجد خراسان",, ",نرم افزار ENVI‐MET4 ",, ",شاخص PMV",. outer space, Thermal comfort, mosque, PMV index, Khorasan Province. 77 96 http://hafthesar.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-931-86&slc_lang=fa&sid=1 Seyedeh Mahsa Mosavi سیده مهسا موسوی 10031947532846008114 10031947532846008114 No دانشگاه بین المللی امام رضا Mahdi Hamzeh Nezhad مهدی حمزه نژاد 10031947532846008115 10031947532846008115 No دانشگاه علم و صنعت ایران Mahbobeh Zamani محبوبه زمانی 10031947532846008116 10031947532846008116 Yes دانشگاه آزاد اسلامی مشهد