Haft Hesar Journal of Environmental Studies

fa برآورد فضایی میزان اثرگذاری عامل محیطی در پایداری انرژی حرارتی سطح کلانشهر تهران با استفاده از الگوریتم BCS Spatial estimation of the intensity of the impact of environmental factors on thermal energy sustainability in the Tehran metropolitan area using the BCS algorithm شهرسازی-برنامه ریزی شهری پژوهشي-مورد پژوهی Research در برهم خوردن تعادل و پایداری انرژی حرارتی در سطوح شهری عوامل مختلفی دخیل هستند که در نتیجه‌ی تغییرات غیرعمدی پارامترهای آب و هوایی و بر هم خوردن تعادل انرژی در شهرها می‌تواند به عواقب شدید محیط‌زیستی منجر شوند. از سوی دیگر چالش‌ها و دغدغه‌هایی هم در مورد توسعه‌ی روزافزون کالبد شهرها و اثرات مخربی که بر محیط زیست مناطق شهری دارد باعث شده است موضوع اثرگذاری عوامل محیطی ناشی از توسعه‌ی کالبدی شهرها به یکی از اولویت‌های مدیریت شهری بسیاری از کلانشهرهای دنیا جهت دست‌یابی به توسعه پایدار محیطی تبدیل گردد. بدین ترتیب تبیین و تحلیل تعادل و پایداری انرژی گرمایی سطوح شهرها در مقیاس کلانشهری و همچنین شناسایی مهمترین تغییرات شاخص‌های اثرگذار مرتبط با عامل محیطی در نوع سیاستگذاری طرح‌ها و برنامه‌های عملیاتی توسعه شهری الزامی به نظر می‌رسد. در همین راستا جهت تحلیل برآورد فضایی میزان اثرگذاری شاخص‌های عامل محیطی در تعادل انرژی حرارتی سطوح و سنجش میزان همبستگی فضایی با این پدیده در اثر تحولات شهرنشینی و شهرسازی، کلانشهر تهران در سال 1400 مورد پژوهش واقع شده است. تصویر ماهواره‌‌ی بدون پوشش ابری و صاف کلانشهر تهران توسط ماهواره‌ی Landsat8 به کمک نرم‌افزار Envi تهیه شده و از طریق الگوریتم‌های مختلف در سنجش از دور الگوی تغییرات فضایی میزان انرژی حرارتی سطح شهر سنجش شده است. در ادامه از طریق سنجش همبستگی فضایی با استفاده از الگوریتم (Band Collection Statistical) میزان همبستگی لایه‌های شاخص‌های عامل محیطی با لایه‌ی انرژی حرارتی سطح در مناطق 22گانه شهر تهران برآورد شده است. از بین همه مهمترین شاخص‌های عامل محیطی چهار شاخص (تعداد پارک‌های شهری، NDVI،NDMI‌و NDWI) بدلیل میزان ارتباط همبستگی بیش از 25% برگزیده شده‌اند. برآورد نمود فضایی شاخص‌های عامل محیطی در تعادل انرژی حرارتی سطح کلانشهر تهران نشان می‌دهد هر چهار شاخص مذکور با بعد محیطی دارای ارتباط مستقیم بوده و از نظر ارزش قدر مطلقی آن شاخص NDWI بالاترین ضریب و شاخص تعداد پارک و فضای سبز پایین‌ترین را به خود اختصاص داده‌اند. این میزان همبستگی‌ها نشان از افزایش نقش فعالیت‌های انسانی و تاثیرات فعالیت‌هایشان بر شاخص‌های عامل محیطی می‌باشد. از آنجایی که شهرنشینی و شهرسازی اصلی‌ترین عوامل تغییر در الگوی انرژی حرارتی سطوح کلانشهر تهران می‌باشد، لذا اتخاذ سیاست‌های مختلف در این حوزه‌ها می‌تواند منجر به تغییر در میزان شاخص‌های عامل محیطی شده که نهایتا باعث تحت تاثیر قرار گرفتن الگو‌های حرکتی، فعالیتی و زیستی و در نتیجه تغییر در میزان پایداری انرژی حرارتی سطح در مناطق مختلف کلانشهر تهران خواهد شد.   Introduction: Various factors disrupt the thermal energy balance and stability on urban surfaces, often due to unintended changes in climatic parameters and the systemic imbalance of energy systems in cities. These disruptions can lead to serious environmental consequences. Simultaneously, the rapid physical expansion of cities and their adverse environmental impacts have made urban morphological development a central concern. In many global metropolises, addressing the ecological implications of such development has become a key priority in efforts to achieve sustainable urban environmental development. The rising urban population, intensification of construction activities, and increased anthropogenic heat emissions have contributed to a noticeable increase in urban temperatures. This leads to the formation of a warm air canopy over city surfaces—commonly referred to as the Urban Heat Island (UHI) phenomenon. Consequently, the energy consumption for cooling and heating buildings rises significantly. Methodology: The present study is applied in terms of its objective and descriptive-analytical in terms of methodology. In the theoretical framework, the influencing factors on the thermal energy balance of urban surfaces were identified through a library-based approach and a review of relevant literature. Accordingly, to analyze the spatial estimation of the impact level of environmental factor indicators on the thermal energy balance of surfaces, and to assess the spatial correlation with this phenomenon resulting from urbanization and urban development changes, the metropolis of Tehran in the year 2021–2022 was selected as the case study. A cloud-free and clear satellite image of Tehran was obtained by the Landsat 8 satellite using Envi software. The spatial variation patterns of surface thermal energy across the city were assessed using various remote sensing algorithms. Subsequently, the spatial correlation between environmental factor indicator layers and the surface thermal energy layer in the 22 municipal districts of Tehran was estimated using the Band Collection Statistical algorithm Results: Among all the major environmental factor indicators, four indicators (number of urban parks, NDVI, NDMI, and NDWI) were selected based on their correlation coefficients exceeding 25%. The spatial estimation of environmental factor indicators in the thermal energy balance of Tehran metropolis shows that all four mentioned indicators have a direct association with the environmental dimension. In terms of absolute values, NDWI exhibited the highest correlation coefficient, whereas the number of parks and green spaces showed the lowest. These levels of correlation reflect the increasing role of anthropogenic activities and their impacts on environmental factor indicators. As a result, any change in these patterns will alter the surface heat levels, and consequently, the intensity of the heat island and ultimately the thermal energy balance on the surface. Conclusion: Since urbanization and urban development are the main factors behind changes in the thermal energy distribution of Tehran's metropolitan surfaces, the implementation of targeted policies in these areas can lead to measurable shifts in environmental factor indicators. Ultimately, such shifts are likely to impact mobility, behavioral, and residential patterns, thereby affecting the degree of thermal energy sustainability across various districts of the Tehran metropolis. All the proposed strategies have been formulated to mitigate ambient and surface temperatures and cool the urban environment.   پایداری انرژی حرارتی سطح, شاخص‌های عامل محیطی, الگوریتم BCS, کلانشهر تهران. Surface thermal energy sustainability, Environmental factor indices, BCS algorithm, Tehran metropolis. 113 124 http://hafthesar.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1175-23&slc_lang=fa&sid=1 Hadi Rezaei rad هادی رضایی راد 10031947532846008676 10031947532846008676 Yes Department of Urban Planning, Bu Ali Sina University, Hamadan گروه شهرسازی، دانشگاه بوعلی سینا همدان