Haft Hesar Journal of Environmental Studies

fa بازخوانی ابعاد و مؤلفه های فضای شهری بی زمان مبتنی بر روش نظریه پردازی داده بنیاد متنی Rereading the dimensions and components of the timeless urban space based on Grounded Theory Method شهرسازی-برنامه ریزی شهری پژوهشي-مورد پژوهی Research امروزه فضاهای شهری هم به لحاظ کالبدی و عملکردی و هم معنایی دستخوش تحولات فراوانی شده اند. بسیاری از فضاهای شهری ساخته شده در دهه های معاصر تنها در یک مقطع زمانی مورد پذیرش کاربران قرار گرفته اند و به بی زمانی و جاودانگی راه نمی برند و نمی توانند در اندیشه و ذهن مخاطب نقش بسته و به خاطرات جمعی و فرهنگ و هویت یک ملت بپیوندد؛ با این حال ایجاد الگویی مناسب حاصل از مطالعه و بررسی در راستای چگونگی دستیابی به این فضا، فضایی که از دوران خود فراتر رفته و مدت‌ها پس از ایجادش، جذاب، کاربردی و الهام ‌بخش باقی بمانند احساس می شود. مقاله حاضر، با هدف تدوین اصول و معیارهای فضاهای شهری بی زمان در صدد ایجاد فضایی است که تجربه بشری را افزایش داده و در برابر زمان‌های در حال تغییر و خواسته‌های اجتماعی پایدار بماند. بدین منظور در مقاله حاضر، از طریـق روش نظریه پردازی داده بنیاد متنی و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی به شناسایی ابعاد و مؤلفه های این فضا در قالب یک الگوی کدگذاری و نگارش روابط آنها با یکدیگر، پرداخته شده است. نتایج این پژوهش مبین آن اسـت فضای شهری بی زمان حاصل نگاهی کل نگر از جنبه های معنایی، کالبدی، فرهنگی و اجتماعی، ادراکی، اقتصادی، سیاسی و زمان است. که در این میان بعد معنایی با در برگرفتن مولفه هایی چون تداوم، هویت، حس مکان، حس تعلق، حافظه جمعی دارای بیشترین تاثیر در شگل گیری این فضاها می باشد و در میان مولفه های اشاره شده مولفه تداوم و هویت اثرگذاری بسزایی در ماندگاری و تداوم ذهنی معنای مکان دارند و می توان با بهره گیری از این ابعاد و مولفه ها به عنوان الگوی جدیدی از خلق فضاهای شهری بی زمان مبتنی بر ماندگاری هم در بعد کالبد و هم در اندیشه و ذهن مخاطب دست یافت.   Introduction: In the face of identity crises and declining quality in contemporary urban spaces, this study investigates the concept of the timeless urban space as an enduring, meaningful, and adaptable spatial phenomenon. Unlike ordinary urban environments shaped by fleeting trends or rigid historical preservation, timeless urban spaces integrate cultural memory, spatial continuity, and emotional resonance. While many previous studies have focused on the durability of architectural monuments or the aesthetics of historical spaces, few have explored the multidimensional essence of timelessness in urban design. This research aims to identify and categorize the dimensions, components, and criteria that define timeless urban spaces. Methodology: This study adopts a qualitative, exploratory–explanatory approach using Grounded Theory Methodology as developed by Glaser and Strauss. The data was gathered through systematic review of literature (books, peer-reviewed articles, and theses), followed by a multi-step coding process (open, axial, and selective). In the open coding phase, 76 concepts were extracted from 131 significant quotations. These concepts were then grouped into 18 components and ultimately into 8 core dimensions: meaning, form, perception, identity, culture, politics, economy, and time. The axial coding organized these dimensions according to Strauss and Corbin’s paradigm model, identifying causal conditions, strategies, contextual factors, and consequences. Results: The findings highlight that timelessness is the result of a holistic balance among spatial, social, cultural, and symbolic factors. Dimensions such as meaning, identity, and continuity emerged as dominant themes in shaping timeless urban space. Other influential components include spiritual expression, collective memory, sense of belonging, presence, flexibility, legibility, accessibility, and material durability. The research also confirms that timelessness entails both temporal continuity and spatial adaptability—embedding emotional, symbolic, and functional values across generations. A key insight is that meaning and identity are not static, but actively constructed through engagement, ritual, and cultural interaction within the urban environment. Conclusion: A timeless urban space is one that evokes emotional resonance, sustains social and cultural interactions, and adapts to shifting temporal and functional needs. It must support symbolic expression, material resilience, and user presence, while respecting local values and ecological context. Timelessness is neither pure nostalgia nor resistance to change—it is the capacity of urban space to remain relevant and meaningful through time. This study offers a strategic framework for integrating timeless qualities into urban planning and design.   فضای شهری, تداوم, ماندگاری, بی زمانی, نظریه پردازی داده بنیاد. Timelessness, Urban Space, Continuity, Identity, Grounded Theory, Sense of Place, Cultural Memory 53 72 http://hafthesar.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1175-31&slc_lang=fa&sid=1 Sara Mahmoudian Mosleh سارا محمودیان مصلح 10031947532846008797 10031947532846008797 No Zahra Sadat Saeideh Zarabadi زهرا السادات سعیده زرآبادی 10031947532846008798 10031947532846008798 Yes Manouchehr Tabibian منوچهر طبیبیان 10031947532846008799 10031947532846008799 No Farah Habib فرح حبیب 10031947532846008800 10031947532846008800 No