fa ارزیابی سیستمی و جامع خشکسالی کلانشهر تهران در سه دوره زمانی سال‌های ۱۳۹۰،۱۳۹۵،۱۴۰۰ شهرسازی-برنامه ریزی شهری پژوهشي-مورد پژوهی Research <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">اهداف:</span></span></span></span></b> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">این پژوهش با رویکردی چندسیستمی به شناسایی عوامل آسیب‌پذیری تهران در برابر خشکسالی پرداخته و نقش مدیریت نهادی را در بازتولید تاب‌آوری شهری از طریق تحلیل ابعاد اجتماعی، اقتصادی، محیط زیستی، کشاورزی، منابع آب و صنعت بررسی می‌کند.</span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">روش‌ها:</span></span></span></span></b> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">این پژوهش با استفاده از نظرات کارشناسان و داده‌های آماری سالهای 1390، 1395 و1400 بر طبق مستندات مرکز آمار ایران، شاخص‌های آسیب‌پذیری تهران را محاسبه کرده است. روش تحقیق شامل نمونه‌گیری مونت کارلو(50 نفر از مدیران و متخصصان) و تحلیل رگرسیون خطی چندمتغیره با استفاده از </span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">SPI</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">(شاخص استاندارد شده بارش) و</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">SPEI</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">(شاخص استانداردشده بارش-تبخیرو تعرق) برای سنجش تاب‌آوری خشکسالی با</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">CDVI</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">(</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">شاخص‌ آسیب</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="color:black">‌</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">پذیری جامع) است. </span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">یافته&shy;ها</span></span></span></span></b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">: </span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">خشکسالی در تهران بیشتر تحت تأثیر عوامل انسانی و مدیریتی (مانند برداشت بی‌رویه آب و توسعه ناپایدار) است تا عوامل اقلیمی. سیستم‌های اجتماعی</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">(CDVI=0.72)</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">و اقتصادی</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">(CDVI=0.68)</span></span></span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">بیشترین آسیب‌پذیری را داشتند، در‌حالی‌که سیستم محیط زیستی تنها سیستم با همبستگی معنادار با متغیرهای اقلیمی بود. شاخص‌های مدیریتی مانند هماهنگی بین نهادها، تخصیص منابع، و مشارکت عمومی به‌عنوان عوامل کلیدی تاب‌آوری شناسایی شدند. </span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">نتیجه&shy;گیری:</span></span></span></span></b> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">تاب‌آوری تهران در برابر خشکسالی بیش از آنکه متأثر از عوامل اقلیمی باشد، محصول مدیریت ناپایدار منابع و ضعف حکمرانی نهادی است. تشکیل نهاد فرابخشی مدیریت خشکسالی، اصلاح نظام قیمت‌گذاری آب و اجرای برنامه‌های ظرفیت‌سازی محلی، تقویت نهادها، مدیریت یکپارچه منابع آب، و توسعه زیرساختهای مقاوم به‌عنوان راهکارهای کلیدی پیشنهاد می‌شوند</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="color:black">.</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> همچنین بایستی برنامه‌های طولانی‌مدت با تمرکز بر کاهش عوامل انسانی آسیب‌پذیری طراحی شوند</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="color:black">.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:107%"><span aptos="" style="font-family:"><b><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Aims</span></span></span></b><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: </span></span></span><span lang="EN" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">This research uses a multi-system approach to identify the vulnerability factors of Tehran to drought and examines the role of institutional management in reproducing urban resilience through analyzing social, economic, environmental, agricultural, water resources, and industrial dimensions.</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:107%"><span aptos="" style="font-family:"><b><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Methods: </span></span></span></b><span lang="EN" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">This research has calculated Tehran&#39;s vulnerability indicators using expert opinions and statistical data from 1390, 1395, and 1400, according to documents from the Statistical Center of Iran.The research method includes Monte Carlo sampling (50 managers and experts) and multivariate regression analysis using SPI(Standardized Precipitation Index)and SPEI(Standardized Precipitation-Evaporation-Transpiration Index) to measure drought resilience with CDVI(Comprehensive Vulnerability Index).</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:107%"><span aptos="" style="font-family:"><b><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Findings: </span></span></span></b><span lang="EN" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Drought in Tehran is more affected by human and management factors (such as excessive water extraction and unsustainable development) than by climatic factors. Social (CDVI=0.72) and economic (CDVI=0.68) systems were the most vulnerable, while the environmental system was the only system with a significant correlation with climate variables. Management indicators such as coordination between institutions, resource allocation, and public participation were identified as key factors of resilience.</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:107%"><span aptos="" style="font-family:"><b><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Conclusion</span></span></span></b><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">:</span></span></span> <span lang="EN" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Tehran&#39;s resilience to drought is the product of unsustainable resource management and weak institutional governance rather than being affected by climate factors. The establishment of a cross-sectoral drought management institution, reforming the water pricing system and implementing local capacity building programs, strengthening institutions, integrated water resources management, and developing resilient infrastructure are suggested as key solutions. Long-term programs should also be designed with a focus on reducing human factors of vulnerability.</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; ارزیابی خشکسالی, شهرتاب آور, نقش نهادی‌ مدیریتی, کلانشهر تهران Drought assessment, resilient city, institutional management role, Tehran metropolis 47 62 http://hafthesar.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-931-171&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Shiri زهرا شیری 10031947532846009402 10031947532846009402 No گروه شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی Mahta Mirmoghtadaei مهتا میرمقتدایی 10031947532846009403 10031947532846009403 Yes گروه شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی Atoosa Modiri آتوسا مدیری 10031947532846009404 10031947532846009404 No گروه شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزیگروه شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی Hasti Borgheipour هستی برقعی پور 10031947532846009405 10031947532846009405 No گروه محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی