Haft Hesar Journal of Environmental Studies

fa شناسایی و سطح بندی عوامل اثربخش محیط‌های طبیعی درون شهری بر ارتقای سلامت روان شهروندان ( مطالعه موردی محلات منتخب شهر همدان) Identifying and classifying the effective factors of inner-city natural environments on improving the mental health of citizens (case study of selected neighborhoods in Hamadan city) شهرسازی-برنامه ریزی شهری پژوهشي-مورد پژوهی Research رشد شتابان شهرنشینی در دهه‌های اخیر، الگوهای زندگی شهری را دگرگون کرده و پیامدهای گسترده‌ای در ابعاد زیست‌محیطی، روانی و اجتماعی برجای گذاشته است. تراکم بالای ساختمان‌ها، کاهش فضاهای باز و محدود شدن ارتباط انسان با طبیعت، از عواملی هستند که کیفیت زیستی شهروندان را با چالش مواجه کرده‌اند. در واکنش به این وضعیت، شهرسازان و برنامه‌ریزان شهری به‌طور فزاینده‌ای به رویکردهای مبتنی بر طبیعت گرایش پیدا کرده‌اند؛ رویکردی که می‌کوشد حضور طبیعت را نه به‌عنوان عنصری تزئینی، بلکه به‌صورت ساختاری و کارکردی در بافت شهر بازآفرینی کند. بنابراین هدف پژوهش حاضر، شناسایی و سطح بندی عوامل اثرگزار حیط‌های طبیعی درون شهری بر ارتقای سلامت روان شهروندان در محلات منتخب شهر همدان است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و  از منظر ماهیت و روش کیفی است. در این راستا، از تکنیک دلفی فازی با اخذ نظرات خبرگان، برای شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مؤثر بر تبیین محیط‌های طبیعی درون شهری بر ارتقای سلامت روان شهروندان استفاده ‌شد، سپس با استفاده از رویکرد ساختاری- تفسیری (ISM) به سطح‌بندی و چگونگی روابط بین مولفه‌ها پرداخته شد. جامعه پژوهش شامل، 15 نفر از خبرگان حوزه‌های محیط‌های طبیعی درون شهری بر سلامت روان شهروندان در محلات منتخب شهر همدان محلات کوی پردیس و جولان محله با روش نمونه گیری هدفمند و به روش گلوله برفی انتخاب شدند. یافته‌های تحلیلی مبتنی بر شاخص‌های تحقیق نشان می‌دهد که شاخص‌هایی مانند کیفیت هوا، دسترسی کودکان به فضای سبز، احساس تعلق به طبیعت محله، و مشارکت شهروندان بیشترین تأثیر را در بهبود سلامت روان شهروندان دارند. رویکرد ساختاری-تفسیری نشان داد سلامت روان شهروندان در سطح اول ، شهر طبیعت گرا و شاخص اجتماعی طبیعت گرایی در سطح دوم ، شاخص اقتصادی طبیعت گرایی در سطح سوم قرار دارد. شهرهایی که از مدل شهر طبیعت‌گرا پیروی می‌کنند، توان بالاتری در کاهش آسیب‌های روانی، ارتقاء پایداری محیطی، و افزایش شاخص‌های رضایت‌مندی عمومی دارندُبعد اجتماعی و فرهنگی طبیعت‌گرایی باید هم‌پای سرمایه‌گذاری کالبدی مورد توجه قرار گیرد، چراکه بدون مشارکت فعال شهروندان و آموزش‌های زیست‌محیطی، تحقق شهر طبیعت‌گرا به موفقیت نخواهد رسید.   Introduction: The rapid growth of urbanization in recent decades has transformed urban life patterns and has left widespread consequences in environmental, psychological and social dimensions. High density of buildings, reduction of open spaces and limited human connection with nature are among the factors that have challenged the quality of life of citizens. In response to this situation, urban planners and city planners have increasingly turned to nature-based approaches; an approach that attempts to recreate the presence of nature not as a decorative element, but as a structural and functional element in the urban context. <pre> Methodology: Therefore, the aim of the present study is to identify and classify the factors affecting the inner-city natural areas on the promotion of the mental health of citizens in selected neighborhoods of Hamedan. This study is applied in terms of its purpose and qualitative in terms of its nature and method. In this regard, the fuzzy Delphi technique was used to identify the dimensions and components that are effective in explaining the inner-city natural environments on the promotion of the mental health of citizens, and then the structural-interpretive approach (ISM) was used to classify and analyze the relationships between the components. The research population included 15 experts in the fields of inner-city natural environments on the mental health of citizens in selected neighborhoods of Hamedan, Koy Pardis and Golan neighborhoods, who were selected using a purposive sampling method and a snowball method.</pre> <pre> Results: Analytical findings based on research indicators show that indicators such as air quality, children's access to green space, a sense of belonging to the neighborhood's nature, and citizen participation have the greatest impact on improving citizens' mental health.</pre> <pre> Conclusion: The structural-interpretive approach showed that the mental health of citizens is at the first level, the naturalistic city and the social index of naturalism are at the second level, and the economic index of naturalism is at the third level. Cities that follow the naturalistic city model have a higher ability to reduce psychological harm, promote environmental sustainability, and increase general satisfaction indices. The social and cultural dimension of naturalism should be considered along with physical investment, because without active citizen participation and environmental education, the realization of a naturalistic city will not be successful.</pre> <pre> </pre> محیط‌های طبیعی درون شهری, ارتقای سلامت روان شهروندان, محلات منتخب شهر همدان Natural environments within the city, improving the mental health of citizens, selected neighborhoods in Hamedan city Natural environments within the city, improving the mental health of citizens, selected neighborhoods in Hamedan city 107 129 http://hafthesar.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-931-175&slc_lang=fa&sid=1 Abbas Fakhraee عباس فخرایی 10031947532846009417 10031947532846009417 No گروه شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب،تهران،ایران Kianoush Zakerhaghighi کیانوش ذاکرحقیقی 10031947532846009418 10031947532846009418 Yes گروه شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب،تهران،ایران Nima Mohebati نیما موهبتی 10031947532846009419 10031947532846009419 No گروه شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب،تهران،ایران