Haft Hesar Journal of Environmental Studies

fa تاثیر ویژگی‌های محیطی-کالبدی فضاهای داخلی ساختمان‌های مسکونی نوساز شهر تهران بر رضایت مسکونی با روش ارزیابی پس از سکونت* The Impact of Physical-Environmental Characteristics of Interior Spaces in Newly Built Residential Buildings in Tehran on Residential Satisfaction: A Post-Occupancy Evaluation معماری پژوهشي-مورد پژوهی Research <div style="border-bottom:solid windowtext 1.0pt; padding:0cm 0cm 1.0pt 0cm">فضاهای مسکونی، محل آرامش انسان است اما اغلب ساختمان‌های مسکونی در شهر تهران از این نظر، در وضعیت مطلوبی قرار ندارند. نحوه پاسخگویی محیط های مسکونی در سه بعد زیست بهتر شامل؛ سلامت روان، سلامت جسمانی و سلامت اجتماعی دارای ضعف است. جدایی معمار و کاربر و نبود دانش کاربردی برای آگاهی از بازخورد آنها از کارکرد واقعی ساختمان‌ پس از بهره برداری، یکی از ریشه های این وضعیت ناخواسته است. ویژگی‌های طراحی معماری، نقش مهمی در ارتقاء کیفیت‌های فضایی دارند اما انتظارات ساکنان را تامین نمی‌کنند. شناسایی این مطالبات، با ارزیابی نظام‌مند به بهتر شدن وضعیت موجود در فرآیند طراحی و افزایش رضایت مسکونی کمک خواهد کرد. بر اساس مشاهدات هدفمند، فضاهای داخلی ساختمان‌های مسکونی نوساز شهر تهران، یکی از محیط‌های مهم رفتاری، اجتماعی و فرهنگی است که با مسئله ناسازگاری محیط-رفتار مواجه است. لذا، هدف این تحقیق، بررسی چگونگی و میزان تاثیر ویژگی‌های محیطی-کالبدی این فضاها بر زیست بهتر و رضایت مسکونی با روش ارزیابی پس از سکونت است. این تحقیق با رویکرد کمّی، روش موردپژوهی، توزیع پرسشنامه بسته و تحلیل همبستگی عوامل انجام شد. نمونه‌های مطالعه موردی، ساختمان‌ها مسکونی متداول، در 4منطقه از شهر تهران با تعداد طبقات 5الی9 طبقه، هستند که از طریق خوشه‌بندی هدفمند و نمونه‌گیری تصادفی از میان ساختمان‌های نوساز انتخاب شدند. جامعه آماری، ساکنان این ساختمان‌ها به تعداد 000/100 نفر بود. حجم نمونه آماری، طبق فرمول کوکران، تعداد 384 نفر از ساکنان تعیین و نمونه گیری به روش تصادفی انجام شد. آمار توصیفی پیمایش نشان داد؛ ساکنان از جنبه های اجتماعی-فرهنگی محیط مسکونی خود رضایت ندارند. رضایت از کیفیت محیط داخلی در حد متوسط است. رضایت از ویژگی های طراحی معماری هم در سطح پایین و ضعیف است. و در نهایت رضایت مسکونی در حد متوسط و در سطح حداقل پذیرش ساکنان است. طبق مدل معادلات ساختاری تحقیق، ویژگی‌های طراحی معماری و کیفیت محیط داخلی بر مولفه‌های روانشناختی، اجتماعی-‌فرهنگی و نهایتاً بر رضایت مسکونی تأثیر معناداری دارند و این دو مؤلفه، علاوه بر تاثیرمستقیم؛ از طریق عوامل روانشناختی و اجتماعی- فرهنگی نیز، تأثیرات واسطه‌ای و غیرمستقیمِ معناداری ایجاد می‌کنند. ضریب تعیین مدل برابر896/0 بود که نشان از برازش قوی و شاخص پیش‌بینی‌کنندگی 305/0، معرف قدرت پیش‌بینی بالای آن در بخش ساختاری است. در نتیجه؛ رضایت ساکنان، از طریق ملاحظه چهار دسته عوامل محیطی- کالبدی در فرآیند طراحی معماری می تواند ارتقاء یابد و توجه به آنها می تواند به بهبود کیفیت فضاهای داخلی پروژه های آتی معماران  کمک کند.</div>   Introduction: Residential spaces are intended to provide human tranquility, yet most residential buildings in Tehran do not adequately fulfill this role. Their capacity to support well-being—across psychological, physical, and social dimensions—remains weak. A central reason for this shortcoming is the separation between architects and users, combined with the lack of applied knowledge regarding residents’ feedback on the actual performance of buildings after occupancy. While architectural design features play a critical role in enhancing spatial qualities, they often fail to meet residents’ expectations. Systematic evaluation of these demands can help improve the design process and increase residential satisfaction. Targeted observations indicate that the interior spaces of newly built residential buildings in Tehran represent significant behavioral, social, and cultural environments, yet they are often affected by environment–behavior inconsistencies. The aim of this study is therefore to investigate the nature and extent of the influence of environmental–physical characteristics of these spaces on residents’ well-being and satisfaction, using the Post-Occupancy Evaluation (POE) method. Methodology: Employing a quantitative approach, the research used case studies, structured questionnaires, and correlation analysis. The case samples consisted of conventional mid-rise residential buildings (5–9 stories) located in four districts of Tehran, selected through purposive clustering and random sampling among newly built stock. The statistical population comprised approximately 100,000 residents, from which a sample of 384 individuals was determined using Cochran’s formula and surveyed randomly. Results: Descriptive survey statistics revealed that residents are dissatisfied with the socio-cultural aspects of their living environments. Satisfaction with the quality of interior spaces was rated at a moderate level, while satisfaction with architectural design features was rated low. Overall residential satisfaction remained at a marginally acceptable level. Structural equation modeling further confirmed that architectural design features and interior environmental quality exert significant effects on psychological and socio-cultural factors, and ultimately on residential satisfaction. In addition to their direct effects, these two components generate meaningful indirect and mediating influences through psychological and socio-cultural variables. The model’s coefficient of determination (R² = 0.896) indicated strong explanatory power, while the predictive relevance index (Q² = 0.305) reflected high predictive strength. Discussion: In conclusion, residential satisfaction can be enhanced by integrating four categories of environmental–physical factors into the architectural design process. Attention to these factors can substantially improve the quality of interior spaces in future architectural projects.   ارزیابی پس از سکونت, طراحی معماری, ساختمان‌های مسکونی نوساز, رضایت مسکونی Post-Occupancy Evaluation (POE), Architectural Design, Newly Built Residential Buildings, Residential Satisfaction 75 92 http://hafthesar.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-931-173&slc_lang=fa&sid=1 Ali Ebrahimi علی ابراهیمی 10031947532846009452 10031947532846009452 No گروه معماری،دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات،تهران،ایران Farah Habib فرح حبیب 10031947532846009453 10031947532846009453 Yes گروه شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات،تهران،ایران Hosein Zabihi حسین ذبیحی 10031947532846009454 10031947532846009454 No گروه شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات،تهران،ایران